Aile

Çocuklarda Sosyal Fobi

Çocuklarda Sosyal Fobi

Sosyal fobi, başka insanların  bulunduğu ortamlarda aşırı heyecan ve korku duyma ile karakterize bir fobi türüdür. Toplum içinde bulunmaktan, topluluk önünde konuşma yapmadan kaçınma davranışları sosyal fobi içerisinde en sık görülen davranışlardır. Çocuklarda ise sosyal fobi daha çok yabancılarla ilişki kurmaktan uzak durma, yanlış bir şey söylemekten, rezil olmaktan korkma şeklinde görülmektedir. Bu çocuklar kendi ailesi ve tanıdıkları dışındaki kimselerle ilişkiye girmekten kaçınırlar. Çevrede başka kişi veya kişiler, özellikle de yabancı kişilerin bulunması çocuğun şiddetli bir kaygı, sıkıntı, huzursuzluk ve utangaçlık duymasına yol açar Okulda öğretmenin sorduğu sorulara yanlış cevaplar vermekten korktuklarından derslerde söz almaktan çekinirler. Girişkenlik ve atılım isteyen, cesaret ve güven isteyen her türlü  etkinlikten kaçınırlar. Her hangi bir sorumluluk gerektiren bir işi yapmak zorunda kaldıklarında üzerlerinde büyük bir baskı hissederler.Tek başlarına bir şey yapmaktan veya bir yere gitmekten çekindikleri için bu çocuklarda özellikle anneye bağımlılık görülür. Bu nedenle arkadaşlık kurmada ve sürdürmede zorluk yaşarlar.

Sosyal fobili çocukların yapmaktan kaçınabileceği davranışları şöyle sıralayabiliriz:

Sınıfta yüksek sesle bir şey okuma

Sanatsal veya sportif bir faaliyete katılma

Bir konuşmaya katılma veya bir konuşma başlatma

Yetişkinlerle konuşma ve ilişki kurma

Tahtaya yazı yazma

Sınav endişesi

Diğer çocuklarla oyun oynama veya beraber bir faaliyette bulunma

Sınıfta kendisine yöneltilen bir soruyu cevaplama

Fotoğraf çektirme

Umumi tuvaletleri kullanma

Telefonda konuşma

Başka insanların önünde yemek yeme

Bir başkasından veya öğretmenden yardım isteme

Konuşurken göz kontağı kurma

Yeni şeyler deneme

Otorite sahibi biriyle konuşma (öğretmen, müdür,vs.)

HER ÇEKİNGEN ÇOCUK SOSYAL FOBİK MİDİR?

Bebekler ilk aylarda yabancı ayırımı yapmaz. Ancak 8. aydan itibaren annesinin yanında bulunmadığında bir yabancıyla aynı ortamda bulunmaktan huzursuzluk duyarlar. Erken dönemde anne ile güvenli bir ilişki kurabilen çocuk böyle durumları daha kolay tolere edebilir. 3 yaşından itibaren çocuklar evin dışında da sosyal ortamlarda bulunmaya başlar. Çekingen olmanın genetik geçişle ilgisi olduğundan her çocuk bu yeni sosyal ortamlarda aynı girişkenliği gösteremeyebilir. Örneğin anaokulunda diğer çocuklarla oyunlara katılmakta veya ortak bir faaliyeti yürütmekte güçlük çeken çocuklar olabilir.Ancak her çekingen davranış özellikleri gösteren çocuklara sosyal fobik diyemeyiz. Bu tarz kaçınma ve uzak durma davranışlarına eşlik eden bir takım fizyolojik tepkilerde söz konusudur. Bu tepkiler özellikle kaçındıkları davranışlara maruz kaldıklarında ortaya çıkmaktadır.

 

Bu çocuklar için sosyal ortamlarda bulunma başlı başına bir stres kaynağı olduğundan kaygı düzeyleri artmaktadır. Buna bağlı olarak kalbin hızlı çarpması, ellerin terlemesi,nefes daralması,kaslarda gerginlik,titreme, midede rahatsızlık hissi, sıcak veya soğuk basması, baş ağrısı gibi fiziksel tepkiler görülür.Sosyal fobili çocuklar, sosyal beğenilme arzuları yüksek olduğundan başka çocukların kendisi hakkında ne düşündüğüne aşırı derecede önem verirler.Olumsuz değerlendirileceklerine dair inançları dikkatlerindeki olumsuz seçiciliği arttırmaktadır. Bu nedenle diğerlerinin önünde küçük düşmekten korkar ve bunun olmaması için en iyi yolun hiçbir şey yapmamak olduğunu düşünür. Fakat ‘hayır’ demekte zorlandığı için bazen yapmak istemediği şeyleri bile yapmak zorunda kalırlar. Kendisine gülüneceği veya kendisiyle  dalga geçileceğini düşündüğünden oyunlara katılmayı reddeder. Kendisini her zaman hatalı ve başarısız bulur ve bedensel veya sanatsal etkinlik gerektiren faaliyetlere katılmaz.

 

ÇOCUKLARDA SOSYAL FOBİYE EŞLİK EDEN DİĞER RAHATSIZLIKLAR

Okul Fobisi: Çocuklarda sosyal fobiyle birlikte en sık görülen durumlardan biridir. Okul fobisiyle başlayıp sosyal fobi olarak devam eden çok vaka vardı. Okul çocukların kendilerini güvende ve rahat hissedebilecekleri bir ortam olmasına rağmen bu çocuklar bunun tam tersini düşünürler. Onlar için okul, kaygı düzeylerini arttıran bir yerdir. Okul korkusunun başlıca sebebi anneden ayrılma anksiyetesidir. Bunun yanında öğretmen değişikliği, okulda sıkıntı verici olayların olması veya  yeni bir kardeşin doğması da diğer nedenler arasındadır. Bütün anksiyete bozukluklarında olduğu gibi okul korkusunun ve sosyal fobinin kızlarda görülme sıklığı daha fazladır.

Kekemelik: Birçok kekeme çocuk sosyal fobi belirtisi göstermektedir. Özellikle sınıfta bir konuşma veya okuma yapacağı zaman kaygı düzeyinin artmasına bağlı olarak çocuklarda kekemelik görülür. Konuşmadaki tutukluk çocuğun okuldaki iletişimini bozar. Bunun meydana getirdiği utanma duygusuyla çocuk konuşmamayı, derslerde söz almamayı tercih eder. Kekemelik erkek çocuklarda daha sık görülen bir rahatsızlıktır.

Elektif Mutizm ( Seçici Konuşmamazlık): Çocuğun konuşma ile herhangi bir sorunu olmamasına rağmen toplum içinde ve yabancılarla konuşmayı reddetmesi şeklinde görülen bir durumdur. Bu çocuklar ailesinin ve tanıdıklarının yanında rahat konuşabilir. Ancak sosyal ortamlarda oldukça tedirgindir. Yabancı ortamlarda kaygı düzeyleri artar ve konuşmayı reddederler. Bu çocuklarda konuşmaya karşı aşırı bir direnç ve inatçılık görülür.

 

SOSYAL FOBİNİN TEDAVİSİ VE AİLELERE ÖNERİLER

 

Sosyal fobi çoğu zaman sıradan bir çekingenlik, utangaçlık olarak algılandığından dolayı çoğu zaman aileler bu durumu çok önemsememekte tedaviye ihtiyaç duymamaktadır. Fakat sosyal fobi erken teşhis ve doğru tedaviyle ortadan kaldırılabilen bir sorundur.

Sosyal fobinin tedavisinde bağımlılık yapmayan ve kalıcı tedavi sağlayan ilaçlar ve psikoterapi birlikte kullanılır. Sosyal fobide bilişsel-davranışçı psikoterapiler daha etkili olmaktadır. Bu yaklaşımda bilişsel açıklama, duyarsızlaştırma, seans esnasında prova yapmak ve ev ödevleri verme teknikleri kullanılmaktadır. Öncelikle kaygı uyandıran durumlar ve bu esnadaki bedensel tepkiler tanımlanır. Kişi, terapistin de yardımıyla kaygı yaratan durumlarla başa çıkma stratejileri geliştirir. Terapinin davranışsal tedavi kısmında ise fobinin üstüne gitme, bununla ilgili seans sırasında rol oynama, pekiştirme gibi alıştırmalar yapılır. Ayrıca gevşeme teknikleri öğretilerek kişinin kaygı doğuran durumlarda daha rahat davranması sağlanır.

Çocuklarda sosyal fobinin tedavisinde ailelere de bazı görevler düşmektedir. Öncelikle çocuklarına iyi birer model olmaları ve çocuklarıyla doğru iletişim sağlamaları gerekmektedir. Ebeveynler çocuklarının başkalarıyla iletişim kurma teşebbüslerini teşvik etmeli ve bu tarz girişimlerini ödüllendirmeliler. Ödül sistemiyle davranışın kalıcılığını arttırmış olurlar.

 

 

Prof. Dr. Mücahit Öztürk

çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı

Daha Fazla Aile

  • Bedensel Hastalığı Olan Çocuklar

    Bütün çocuklar hayatlarının bir dönemlerinde gerek kendileri gerekse aileleri için sıkıntı doğuracak bir hastalıkla karşılaşma riskine sahiptirler....

  • Ergen Ailesi Olmak

    Ergenlik dönemi hem anne babalar hem de çocuklar için zorlayıcı bir dönem olabilir. Çocuklukla erişkinlik arası bu...

  • Çocuk ve Stres

    Ebeveynler olarak çocuk ve stres kavramlarını yan yana getirmeyi pek anlamlı bulmaz ve kabullenemeyiz. Hatta ne yazık...

  • Yaratıcılık Özellikleri

    Yaratıcı özelliğe sahip kişiler zihinsel hareketliliğe ve esnekliğe sahiptirler. Bu kişiler sorunlara yeni veya uygun yaklaşımlar bulabilirler...

  • Öğrenme Özellikleri

    Üstün veya özel yetenekli çocuk, çok çeşitli konularda derin ve yoğun bilgilere sahiptir. Öğrenmede hız ve derinlikleri...

  • Epilepsi – Psikiyatri İlişkisi

    – Epilepsi hastalığı nedir, hangi disiplinlerin ortak alanına girer? Epilepsiyi tanımlamadan önce nöbeti (seizure) tanımlamak gerekiyor. Nöbet...

deneme aşamasında

Copyright © 2016 cocukveegitimi.com